Boven- en onderwereld hand in hand in vastgoedsector

Criminelen in de woningsector opereren vaak vanuit hun legale positie als tussenpersoon of handelaar in onroerend goed. Dat blijkt uit de analyse Vastgoed & fout van het Wetenschappelijk onderzoeks- en documentatiecentrum (WODC).

Het rapport van het onderzoekscentrum van het ministerie van Justitie zoomt in op de aard van illegale en criminele praktijken zoals die zich voordoen in de woningsector in de vier grote steden van Nederland. Zo blijkt dat in de twaalf bestudeerde strafdossiers in totaal 211 verdachten voorkomen, waarvan 81 katvangers en 24 leidinggevenden.

Volgens het WODC opereren deze 24 leidinggevenden vanuit een legale positie: een meerderheid van hen werkt in de vastgoedsector als handelaar in onroerend goed. Daarnaast is een deel van de hoofdverdachten werkzaam in de financieel administratieve sector, als adviseur of tussenpersoon. Het betreft dus personen die - van origine - als wettige marktpartijen in de 'bovenwereld' aanwezig zijn.

Louter illegaal handelende leidinggevenden die alleen opereren op een illegale markt, werden niet aangetroffen. De leidinggevenden vormen de schakel tussen de legale en illegale wereld. De strafzaken laten zien dat de illegale activiteiten een structurele plek innemen in de bedrijfsvoering van de hoofdverdachten.

Hypotheekfraude is een element dat zelfs voor uiteenlopende doeleinden wordt ingezet door het kader. In het verlengde daarvan, aldus de onderzoekers, is oplichting een essentieel element bij het vergaren van extra (illegale) winsten in de vastgoedsector. De oplichtingspraktijken richten zich op financiële instellingen, op burgers en op de overheid.

Zo wordt niet zelden met behulp van valse documenten een hypothecaire lening verkregen voor de aanschaf van één of meerdere woningen. Soms pleegt men deze fraude om woningzoekenden aan woonruimte te helpen, soms is het voornaamste doel om er illegale huurinkomsten mee te verwerven, bijvoorbeeld door de verhuur aan illegalen of henneptelers.

Vaak echter maakt de documentenvervalsing deel uit van complexere illegale constructies en is het voornaamste doel van de hoofdverdachten om in korte tijd een relatief grote som geld te verdienen met de handel in huizen. Katvangers en kopers worden geronseld die, op basis van onjuiste informatie, bereid zijn snel te tekenen en snel te betalen.

In reactie kondigen de ministers Hirsch Ballin (Justitie), Bos (Financiën) en Ter Horst (Binnenlandse Zaken) vandaag aan dat ze misbruik in de vastgoedsector harder zullen aanpakken en meer zullen coördineren. Daarbij zullen zowel preventieve, bestuurlijke, fiscale als strafrechtelijke instrumenten worden ingezet.